Kennisbank

De geschiedenis van de Nederlandse Kaap Hoornvaarders is nauw verbonden met de grote Nederlandse zeilvaart. Kaap Hoorn, de beruchte zuidpunt van Zuid-Amerika, vormde eeuwenlang een van de zwaarste hindernissen voor schepen die tussen Europa en de Stille Oceaan voeren. Stormachtige winden, enorme golven, mist, kou en ijs maakten de passage rond de Kaap tot een van de gevaarlijkste trajecten van de wereldzeeën. Wie Kaap Hoorn onder zeil had gerond, mocht zich met recht een ervaren zeeman noemen.

De bijzondere betekenis van Kaap Hoorn voor Nederland gaat nog verder terug. In 1616 rondden de Nederlandse zeevaarders Willem Cornelisz Schouten en Jacob Le Maire de kaap, die zij vernoemden naar hun geboorte- en thuishaven Hoorn.
In de twintigste eeuw, toen de tijd van de grote zeilende vrachtschepen ten einde liep, ontstond de behoefte om de herinnering aan deze bijzondere groep zeelieden levend te houden. In 1957 werd in Hoorn de Vereniging van Nederlandse Kaap Hoornvaarders opgericht.

De vereniging had niet alleen een sociale functie voor oud-zeelieden, maar hield zich ook bezig met het bewaren van het maritieme erfgoed en het onderhouden van contacten met gelijkgestemde organisaties in binnen- en buitenland.
Een belangrijk uitgangspunt was dat de titel Kaap Hoorn-vaarder niet zomaar aan iedere moderne zeezeiler werd toegekend.
Volgens de toenmalige opvatting moest men de Kaap daadwerkelijk hebben gerond met een zeilend vrachtschip. Daarmee wilde men onderscheid maken tussen de historische zeelieden die onder uiterst zware omstandigheden hun brood verdienden en moderne zeilers die de Kaap met veel betere navigatie- en weersinformatie konden passeren.

De overgang van de oude vereniging in 1985 naar de Stichting Nederlandse Kaap Hoorn-vaarders betekende dat deze traditie ook na het verdwijnen van de grote Nederlandse zeilvaart kon worden voortgezet.

Na het verdwijnen van de grote zeilende koopvaardij ontstond de behoefte om de herinnering aan deze bijzondere periode in de Nederlandse maritieme geschiedenis te bewaren. De Stichting Nederlandse Kaap Hoorn-vaarders zette zich daarom in voor het levend houden van de herinnering aan de grote zeilvaart, met Kaap Hoorn als belangrijk symbool van het vakmanschap en de moed van de zeelieden. Zij deed dit door historische voorwerpen en documentatie te verzamelen en tentoon te stellen, een oudheidkamer in Hoorn in stand te houden, publicaties uit te geven en lezingen en presentaties over de zeevaart te organiseren. Daarnaast onderhield de stichting contacten met buitenlandse organisaties die zich met de geschiedenis van de Kaap Hoornvaart bezighielden. Daarmee vervulde zij een belangrijke rol bij het bewaren en doorgeven van het Nederlandse maritieme erfgoed.

De stichting is in 2025 opgeheven. De taak tot het levend houden van de herinnering aan de grote zeilvaart en het toekennen van officiële erkenningen  aan Nederlandse zeilers en schippers die Kaap Hoorn onder zeil hebben gerond, ligt nu bij de ENKHUIZER ZEEVAARTSCHOOL.

In de overname van de middelen van de Stichting Nederlandse Kaap Hoorn-vaarders heeft de Enkhuizer Zeevaartschool zich het volgende ten doel gesteld:
het behouden, verdiepen en uitdragen van de kennis over en de herinnering aan de Nederlandse grote zeilvaart en de bijzondere betekenis van Kaap Hoorn daarin, als onderdeel van het Nederlandse en internationale maritieme erfgoed. De school tracht dit doel onder meer te bereiken door:

1. het bevorderen van kennis en onderzoek naar de geschiedenis, ontwikkeling en betekenis van de grote zeilvaart en de Kaap Hoornvaart;
2. het delen en toegankelijk maken van kennis door middel van publicaties, lezingen, tentoonstellingen, presentaties en andere vormen van educatie en informatievoorziening;
3. het bevorderen van contacten en samenwerking tussen zeilers, oud-zeelieden, maritieme deskundigen, onderzoekers, musea, archieven, verenigingen, instellingen en andere organisaties die zich bezighouden met de zeevaart en het maritieme erfgoed;
4. het onderhouden van nationale en internationale contacten met organisaties en personen die belangstelling hebben voor de geschiedenis en traditie van de Kaap Hoornvaart;
5. het ondersteunen en stimuleren van de belangstelling voor de zeilvaart en het maritieme erfgoed, in het bijzonder onder nieuwe generaties;
6. het organiseren van symposia in de Oosterkerk te Hoorn, waarin kennisuitwisseling, ontmoeting en het onder de aandacht brengen van het maritieme erfgoed centraal staan. Het symposium biedt ruimte voor lezingen, discussies, presentaties en ontmoetingen tussen deskundigen, onderzoekers, zeilers, liefhebbers en andere belangstellenden;
7. het in stand houden van een passende presentatie van de collectie in de zeevaartschool, teneinde de geschiedenis en het erfgoed van de grote zeilvaart en de Kaap Hoornvaart voor een breed publiek zichtbaar en toegankelijk te maken;
8. het uitdragen en in ere houden van de traditie van de Kaap Hoornvaarders, onder meer door het erkennen en vastleggen van bijzondere prestaties en door het bijhouden van historische documentatie en registers.

De Stichting Enkhuizer Zeevaartschool verricht haar werkzaamheden zonder winstoogmerk en kan alle overige activiteiten ontplooien die rechtstreeks of zijdelings aan het bereiken van haar doel bijdragen.
​
Om in aanmerking te komen voor een erkenning wordt onder andere een officieel journaal beoordeeld door een speciale commissie.

​Een aanvraag kan worden verstuurd naar kaaphoorn@ezs.nl